گروه خبري : کشت گیاهان زراعی
تاريخ انتشار : 1398/02/10 - 12:17
كد :35

دستورالعمل کشت کلزا

در ایران کشت کلزا مورد توجه جدی قرار گرفته است. در حال حاضر بر اساس آمار وزارت جهاد کشاورزی، سطحی معادل 93 هزار هکتار از اراضی زراعی آبی و دیم کشور، به کاشت این محصول اختصاص دارد. در این مقاله سعی شده است از ابتدای روش کشت کلزا تا پایان کشت به زارعین کلزا کار آموزش داده شود.

 

  1. کلیات:

کلزا به عنوان یک از گزینه های مناسب برای تولید روغن در کشور از دهه 70 مورد توجه قرار گرفته است. امروزه کلزا به دلیل اثرات مفید در تناوب با محصولات زراعی، قابلیت گسترش در طیف وسیعی از خاک ها (از خاک های شنی تا خاک های آهکی و رسی) را در سامانه های کشت و تناوب ها پیدا کرده است. بهترین عملیات مدیریتی کودها برای کلزا را می توان در چهار اصل زیر بیان نمود.

  1. تعیین مقدار مورد نیاز عنصر یا عناصر غذایی
  2. تعیین منبع مناسب عنصر غذایی
  3. تعیین زمان مناسب کاربرد
  4. روش مناسب کاربرد

در ایران کشت کلزا مورد توجه جدی قرار گرفته است. در حال حاضر بر اساس آمار وزارت جهاد کشاورزی، سطحی معادل 93 هزار هکتار از اراضی زراعی آبی و دیم کشور، به کاشت این محصول اختصاص دارد. در این مقاله سعی شده است از ابتدای روش کشت کلزا تا پایان کشت به زارعین کلزا کار آموزش داده شود.

 

  1. اقلیم های کشت کلزا:

بر اساس تقسیم بندی صورت گرفته توسط موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مناطق کشت کلزا در ایران شامل: 1- اقلیم گرم و مرطوب، 2- گرم و خشک، 3- معتدل و سرد و 4- سرد می باشد.

اقلیم گرم و مرطوب: شامل مناطقی از کشور است که دارای آب و هوای گرم و مرطوب بوده و حداقل دمای هوا در زمستان بیشتر از 7- درجه سانتی گراد می باشد که شامل مناطقی چون گیلان، مازندران، گلستان و مغان می باشد.

اقلیم گرم و خشک: شامل مناطقی از کشور است که دارای آب و هوای گرم و خشک بوده و حداقل دمای هوا در زمستان بالاتر از 7- درجه سانتی گراد می باشد. از جمله این مناطق می توان به استان های خوزستان، بوشهر، سیستان و بلوچستان، هرمزگان و مناطق گرم استان های کرمانشاه، ایلام، لرستان، خراسان، کهکیلویه و بویر احمد، فارس و کرمان است.

اقلیم معتدل: شامل مناطقی از کشور است که حداقل دمای هوا در زمستان در آنها تا 14- درجه سانتی گراد می باشد. و ارتفاع آن ها از سطح دریا غالبا کمتر از 1000 متر می باشد. از جمله این مناطق می توان به استان های تهران (کرج، ورامین و هشتگرد)، مرکزی (ساوه)، فارس (مرودشت، زرقان، شیراز)، کرمانشاه (کرمانشاه، اسلام آباد و ماهیدشت)، لرستان (خرم آباد و بروجرد)، سمنان (گرمسار و سمنان)، زاهدان (خاش)، خراسان (نیشابور، مشهد و تربت حیدریه)، اصفهان ، یزد و کرمان اشاره نمود.

اقلیم سرد: شامل مناطقی از کشور است که دارای زمستان های سرد بوده و حداقل دمای هوا در زمستان به پایین تر از 14- درجه سانتی گراد می رسد و ارتفاع آنها از سطح دریا غالبا بالاتر از 1000 متر می باشد. از جمله این مناطق می توان به استان های آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، زنجان، همدان، کردستان، چهارمحال بختیاری و مناطق سرد استان های لرستان (ازنا، الیگودرز، درود)، کرمانشاه (صحنه، کنگاور، سنقر و روان سر) سمنان (شاهرود)، خراسان (قوچان، شیروان و بجنورد)، فارس ( اقلید)، اصفهان (داران و گلپایگان)، مرکزی (اراک، خمین و شازند)، کرمان (بردسیر) اشاره نمود.

 

  1. مراحل رشد گیاه کلزا:

جوانه زنی: جوانه زنی شامل جذب آب، تورم، شکافتن پوسته بذر و خروج نوک ریشه می باشد. ریشه اصلی رشد کرده و ریشه های جانبی آن گسترش می یابد. ساقه جدید رشد کرده و تولید دو برگ قلبی شکل می کند. این اندام شبیه برگ، کوتیلدن نامیده می شود.

تصویر شماره 1- مرحله جوانه زنی کلزا

دانه رست: 4 تا 10 روز بعد از بذرکاری، دانه رست ها یک ساقه 25/1 الی 5/2 سانتی متری تولید می کنند. کوتیلدن ها در نوک هیپوکوتیل توسعه یافته و به رنگ سبز در می آیند تا تغذیه گیاه در حال رشد را فراهم نمایند.

تصویر شماره 2- مرحله دانه رست در کلزا

روزت و شروع رشد رویشی: چندین روز پس از رویش دانه رست ها، نخستین برگ حقیقی ظاهر می شود. این مرحله در گیاه زمانی ایجاد می شود که به غیر از 2 برگ کوتیلدنی، برگ های دیگر ظاهر می شوند. گیاه سریعا یک روزت با برگ های پیر در پایین که در حال بزرگ شدن هستند و برگ های کوچک و جوانتر که در مرکز آن در حال رشد هستند، ایجاد می نماید. طول ساقه اصولا بدون تغییر مانده و ضخامت آن افزایش می یابد. سیستم ریشه ای به رشد و گسترش ادامه می دهد و ریشه های ثانویه به سمت اطراف و پایین تر از ریشه اصلی، توسعه می یابد. پس از پایان مرحله روزت، گیاه شدیدا به رشد رویشی متمایل شده و شروع به ساقه دهی، می نماید. در این مرحله میان گره ها قابل دیدن هستند.

تصویر شماره 3- مرحله رزت در گیاه کلزا

غنچه دهی: طولانی شدن روزها و افزایش درجه حرارت تشکیل غنچه را سبب می شود. خوشه ای از غنچه های گل در مرکز روزت قابل مشاهده بوده و ساقه نیز شروع به رشد و بلند شدن می نماید. خوشه های غنچه های گل با رشد طولی ساقه، بزرگتر شده و گل های باز نشده بزرگتر می شوند و شاخه های ثانویه از جوانه هایی که در محور اصلی برگ های بالایی ساقه اصلی قرار دارند، منشا می گیرند. ساقه اصلی به 30 تا 60 درصد طول خود قبل از گلدهی می رسد. هم چنین 30 تا 60 درصد حداکثر ماده خشک نیز در این مرحله، تولید می شود.

تصویر شماره 4- مرحله غنچه دهی در گیاه کلزا

گلدهی: گلدهی با باز شدن پایین ترین غنچه بر روی ساقه اصلی، شروع می شود و به سمت بالا ادامه می یابد. سه روز پس از باز شدن، نخستین گل روی ساقه اصلی ظاهر می شود. در طی گلدهی، شاخه ها به رشد ادامه داده و طویل تر می شوند و غنچه ها به گل و گل ها به خورجین تبدیل می شوند.

تصویر شماره 5- مرحله گلدهی در گیاه کلزا

شکل گیری خورجین و رسیدگی: این مرحله بسته به وضعیت مرحله رشد خورجین ها به 5 مرحله، تقسیم می شود که طی آن خورجین ها به مرور از کمتر از 2 سانتی متر به حدود 4 سانتی متر افزایش یافته و سرانجام خورجین ها به صورت توده ای در روی گیاه دیده می شوند. رسیدگی با افتادن گلبرگ ها شروع می شود. در طی هفته های اول رشد بذر، پوسته بذر گسترش می یابد تا به اندازه کامل خود برسد. بذر در این مرحله همانند بالون پر از آب می باشد. در این مرحله جنین شروع به رشد کرده وزن بذر افزایش می یابد. حدود 35 الی 45 روز بعد از شروع گلدهی، پر شدن بذر کامل می شود. بذرهای نارس وقتی پر می شوند که حاوی 40 درصد رطوبت باشند. سپس پوست بذر از رنگ سبز به زرد یا قهوه ای می گراید. رطوبت بذر سریعا به میزان 2 تا 3 درصد در روز کاهش می یابد. 40 تا 60 روز بعد از نخستین گلدی، بذرهای خورجین های پایینی می رسند.

تصویر شماره 6- مرحله رسیدگی گیاه کلزا و برداشت

  1. آماده سازی زمین:

از آنجایی که بذر کلزا ریز می باشد، تهیه بستر بذر مناسب جهت سبزی یکنواخت و ایجاد تراکم بوته کافی از قدامات اولیه برای رسیدن به عملکرد بالا می باشد که این کار با ایجاد پوشش گیاهی کافی در مزرعه برای استفاده بهینه از شرایط محیطی فراهم می شود. لذا برای تهیه مناسب بستر بذر، انجام عملیات زیر ضروری است:

بعد از برداشت محصول قبلی، در صورت نیاز و امکان، زمین مورد نظر آبیاری گردیده و پس از رویش علف های هرز و رسیدن به رطوبت مناسب (گاورو شدن) شخم زده شود. قبل از کشت جهت خرد شدن کلوخ ها و بقایای محصول قبلی و همچنین یکنواختی خاک مزرعه توصیه می گردد زمین مورد نظر دیسک و ماله زده شده و سپس اقدام به پخش کودهای فسفره (ترجیحا فسفات آمونیوم) و پتاسه ( ترجیحا سولفات پتاسیم) مورد نیاز به طور یکنواخت (قبل از آخرین دیسک یا ماله) در سطح مزرعه گردد. کاشت بذر با بذرکارهای مخصوص کلزا و یا بذرکارهای غلات (دارای موزع کلزا و تثبیت کننده عمق) امکان پذیر است. جهت افزایش یکنواختی سبز مزرعه و افزایش سرعت رشد بوته بایستی بذر در عمق 5/1 الی 5/2 سانتی متری خاک کشت شود.

 

  1. تاریخ کاشت: کلزا از جمله گیاهانی است که عملکرد آن بستگی کامل به تاریخ کاشت مناسب دارد. به منظور رسیدن به حداکثر عملکرد، کشت باید در تاریخ کاشت توصیه شده منطقه انجام شود. کاشت در تاریخ مناسب باعث می شود بوته کلزا قبل از شروع سرما به مرحله 6 8 برگی (روزت، قطر طوقه یک سانتی متر و طول ریشه 15 سانتی متر) رسیده و مقاومت خوبی به سرما پیدا نماید. در غیر این صورت،  بوته کلزا در مناطق سرد فرصت کافی برای رشد نخواهد داشت و احتمال خسارت سرما افزایش می یابد.

منظور از تاریخ کاشت، تاریخ اولین آبیاری (تامین رطوبت بذر) می باشد. لذا زارعینی که کلزا را در سطح وسیع کشت می نمایند باید عملیات آماده سازی زمین و کشت را طوری برنامه ریزی کنند که در تاریخ کاشت توصیه شده کل قطعات کاشته شده آبیاری شود.

به طور کلی بر اساس تحقیقات انجام شده و تجربیات حاصل شده تاریخ کاشت مناسب کلزا در هر منطقه 3-4 هفته قبل از تاریخ کاشت توصیه شده گندم می باشد.

3- تراکم بوته و میزان بذر مورد نیاز:

به طور کلی تراکم مناسب برای ارقام زمستانه 60 تا 80 بوته در متر مربع و برای ارقام هیبرید 40 تا 50 بوته در متر مربع در اواخر زمستان و پس از رفع سرما و یخبندان می باشد. برای دسترسی به این تراکم با در نظر گرفتن وزن هزار دانه و قوه نامیه بذر، به طور متوسط4 تا 6 کیلوگرم بذر در هکتار توصیه می شود.

تصویر شماره 7- بذور دانه کلزا

 

 

  1. روش کاشت: با توجه به دانه ریز بودن کلزا به طور کلی کشت با استفاده از بذرکارهای ردیف کار به صورت جوی و پشته ای در اراضی آبی توصیه می شود. فاصله فاروها 60 سانتی متر و کشت 2-3 ردیف روی پشته به فاصله 5/12 سانتی متر توصیه می شود. عمق مناسب کاشت برای کلزا 5/1 الی 5/2 سانتی متر می باشد.

 

  1. آبیاری: برای استقرار مطلوب و سبز یکنواخت مزرعه، پس از بذرکاری و آبیاری اول (خاک آب) در صورت نیاز آبیاری دوم به فاصله 5-7 روز توصیه می شود. آبیاری های بعدی در ئاییز با توجه به شرایط منطقه و در زمان مصرف کود ازته سرک ضروری می باشد. آبیاری در مراحل ساقه دهی و قبل از ظهور گل توصیه می شود. حداقل دو نوبت آبیاری دیگر در مراحل تشکیل خورجین و ئرشدن دانه ضروری است. آخرین آبیاری زمانی انجام می شود که خورجین های اصلی شروع به تغییر رنگ نمایند. اگر به دلیل مصادف شدن آبیاری آخر کلزا با آبیاری های اول زراعت بهاره امکان انجام آخرین آبیاری کلزا در این موقع نباشد، میتوان آخرین آبیاری را در مرحله خورجین دهی کامل انجام داد (حذف این مرحله آبیاری به کاهش 20 30 درصدی عملکرد دانه منجر خواهد شد).

حساس ترین مرحله رشد کلزا به تنش خشکی، برای تولید دانه، مرحله خورجین دهی و برای تولید بذر، مرحله ئر شدن دانه می باشد.

  1. کنترل علف های هرز کلزا:

کنترل علف های هرز در زراعت کلزا با توجه به خسارت مستقیم روی عملکرد دانه و تاثیر نامطلوب دانه آن ها به ویژه علف های هرز هم خانواده روی کیفیت روغن تولیدی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

الف: کنترل زراعی:

  1. رعایت تناوب زراعی: استفاده از تناوب زراعی مناسب به خصوص با غلات، بهترین روش کنترل زراعی علف های هرز می باشد. کنترل علف های هرز نازک برگ در مزرعه کلزا و علف های هرز پهن برگ در مزارع غلات با علف کش های موجود به راحتی امکان پذیر است. تناوب کلزا با محصولات وجینی تراکم علف های هرز را در مزارع کلزا به حداقل می رساند.
  2. ماخار کردن: آبیاری مزرعه قبل از کشت کلزا موجب سبز شدن علف های هرز شده و کنترل جمعیت آن ها به وسیله دیسک یا علف کش های عمومی فراهم می شود. ضمنا خسارت ناشی از سله بستن با این روش به حداقل می رسد.
  3. کنترل مکانیکی: کنترل علف های هرز مزرعه در بین ردیف ها توسط کولتیواتور یا به صورت وجین دستی میسر است.

ب- کنترل شیمیایی:

  1. استفاده از علف کش های قبل از کشت: پس از انجام عملیات شخم و دیسک، قبل از کاشت، مزرعه توسط علف کش ترفلان به میزان (5/1 لیتر در خاک های سبک و 2- 5/2 لیتر در خاک های سنگین) در هکتار به همراه 300 500 لیتر آب به طور یکنواخت سم پاشی و بلافاصله توسط دیسک سبک با خاک مخلوط گردد. جهت افزایش اثر علف کش بهتر است خاک مرطوب بوده و سمپاشی در هنگام صبح یا غروب انجام گیرد. این علف کش قسمت عمده علف های هرز نازک برگ و طیف وسیعی از پهن برگ ها و حدود 20٪ علف های هرز هم خانواده را کنترل می کند.
  2. استفاده از علف کش های بعد از کشت و قبل از سبز شدن: علف کش بوتیزان استار به میزان 5/2 لیتر در هکتار بعد از کاشت و قبل از سبز شدن کلزا می تواند در کنترل طیف وسیعی از علف های هرز نازک برگ و پهن برگ به ویژه علف های هرز هم خانواده کلزا موثر است.
  3. استفاده از علف کش های بعد از سبز شدن: برای کنترل علف های هرز نازک برگ استفاده از علف کش های گالانت (2 لیتر در هکتار)، سوپر گالانت (750 میلی لیتر در هکتار)، نابو-اس (3 لیتر در هکتار) و فوکوس (2 لیتر در هکتار) از مرحله 3 برگی تا روزت کامل کلزا توصیه می شود. در دماهای روزانه پایین تر از 10 درجه سانتی گراد و دماهای شبانه پایین تر از 2 درجه سانتی گراد تاثیر کاربرد علف کش نابو-اس کمتر و سوپر گالانت بیشتر از سایر علف کش ها است. جهت کنترل بعضی از علف های هرز پهن برگ نظیر ماشک، شبدر، یونجه وحشی، انواع کنگر، کاهو وحشی، بارهنگ، جعفری وحشی و انواع علف هفت بند توصیه می شود که از علف کش لونترل به میزان 600 800 میلی لیتر در هکتار زمانی که علف های هرز حدود 10 سانتی متر می باشند، استفاده گردد.

 

 

  1. مبارزه با آفات

سوسک منداب: زمستانگذرانی آفت به صورت تخم در خاك می باشد. این حشره معمولا دارای یك نسل در سال است. حشرات بالغ تخم ها را معمولا در پاییز و به صورت دسته ای روی سطح خاک می گذارند. لاروها پس از تفریخ تخم از پارانشیم برگ میزبان تغذیه کرده و تنها رگبرگ ها را باقی می گذارند. دوره لاروی آفت نسبتا طولانی و بسته به شرایط محیط 24 الی 54 روز می باشد. لاروهای سن آخر بعد از تغذیه و رشد کامل به داخل خاک رفته و لانه ای ایجاد می کنند و بعد از مدتی به شفیره تبدیل می شوند. در مناطق شمالی کشور این آفت معمولا در طول پاییز و زمستان روی کلزا و بیشتر در مناطق کوهپایه و جنگلی دیده می شود که از اواسط پاییز ابتدا حشرات بالغ در مرحله روزت به صورت لکه ای در مزرعه مستقر شده و ضمن تغذیه اولیه شروع به تخمگذاری می کنند، پس از مدتی لاروها به تدریج از تخم خارج شده و از برگهای کلزا تغذیه می کنند. دوره تخمگذاری و خروج لاروها تدریجی بوده و معمولا تا اواخر زمستان لاروهای آفت در مزرعه مشاهده می شود. حشرات بالغ نسل جدید اغلب در اوایل بهار سال بعد ظاهر شده و روی برگها و غنچه های کلزا تغذیه می کنند. خسارت آفت روی کلزا در پاییز و در مرحله روزت کلزا بیشتر می باشد و معمولا آفت به صورت لکه ای در قسمتهای مختلف مزرعه تغذیه نموده و پیشروی می کند.

کنترل:

شخم عمیق: از آنجایی که زمستان گذرانی این حشره به صورت تخم در داخل خاک است، بنابراین شخم و جابجایی خاک می تواند در کاهش جمعیت زمستان گذران حشره موثر باشد.

غرقاب کردن زمین های آلوده در زمستان، در کاهش جمعیت آفت موثر است.

تناوب زراعی با گیاهان خانواده غلات در کنترل جمعیت آفت موثر است. در شرایطی که جمعیت آفت بالا باشد می توان از سم دورسبان به نسبت 5/2 در هکتار یا پودر وتابل لاروین به نسبت یک کیلو در هکتار برای کنترل لاروها و حشرات کامل استفاده نمود.

کرم طوقه بر: آفت توسط لارو به طوقه گياه وارد شده و باعث قطع گياه شده و گياه از بين مي رود. خسارت كرم طوقه بر عمدتاً در اوايل رشد بوته كلزا صورت مي گيرد لارو داراي يك نوار طولي روشن در پشت دارد كه اگر آنرا با دست بگيريم به دور خود مي پيچد .خسارت در اکثر موارد به صورت لکه ای اتفاق می افتد.

کنترل

شخم پاییزه: اجرای شخم عمیق پاییزه بسیار موثر در کاهش جمعیت آفت بوده است.

با بررسی روش های مختلف در کنترل شب پره استفاده از اکامنت 50٪  در صورت مشاهده علایم تغذیه آفت در کنترل آفت موثر است.

استفاده از طعمه مسموم: لیندین 25 درصد 600 تا 1000 گرم، سبوس گندم یا كنجاله تخم پنبه 100 كیلو گرم و آب 50 لیتر كه ابتدا سم را در آب حل نموده و بتدریج روی سبوس می ریزند تا خمیری شود. میزان كاربرد طعمه در هكتار حدود 80 كیلوگرم است كه در عصر و غروب پاشیده می شود.

تصویر شماره 9- لارو کرم طوقه بر

 

تصویر شماره 10- حشره کامل کرم طوقه بر

سوسک های گرده خوار بور و سیاه

سوسكهاي گرده خوار كه در مزارع كلزا مشاهده شده به دوگونه هستند كه از نظر شكل ظاهري با هم فرق دارند. سوسك گرده خوار سياه كوچكتر از سوسك بور بوده و اندازه آن در حدود۱۲-۱۰ميليمتر و به رنگ سياه مي باشد. بدن اين آفت ازموهاي بسيار ظريف كوتاه و پراكنده پوشيده شده كه به وضوح قابل رويت نيستند. سوسک گرده خوار بور بزرگتر از سوسك گرده خوار سياه هستند و اندازه آنها۱۶-۱۴ ميليمتر مي باشد و سطح بدن سوسك بور از موهاي متراكم و بلند و به رنگ خاكستري پوشيده شده و زمينه قهوه اي بدن در مقابل نور رنگ خاصي به بدن مي دهد.

این سوسک ها در اوایل بهار (فروردین ماه) با شروع غنچه دهی و گلدهی از گرده گل های کلزا تغذیه می کنند. این دو حشره در بین گیاهان زراعی، گل کلزا را نسبت به بقیه ترجیح می دهند. اين دسته از حشرات بلافاصله پس از ظهور گلهاي كلزا دير كاشت به مزارع حمله كرده و از گرده گلهاي كلزا تغذيه مي كنند اين آفات چنان با حرص و ولع از گرده ، مادگي و گلبرگها و حتي نهنج تغذيه مي كنند و باعث عدم تشكيل نيام در كلزا مي گردد.

کنترل:

کودهای دامی و پوسیده موجود در مزرعه و اختلاط آن ها با خاک مزرعه برای جلوگیری از نشو و نمای لاروها ضروری است.

کاربرد سموم شیمیایی جز در موارد خیلی ضروری توصیه نمی شود. زیرا تعداد گلی که گیاه تولید می کند بسیار زیادتر از حدی است که می تواند به میوه تبدیل شود. به هر حال در موارد لزوم نیز باید اولا از سمومی استفاده شود که روی زنبور عسل و حشرات گرده افشان اثر کشنده کمتری دارند (نظیر زولن یا تیودان) استفاده کرد و ثانیا سم پاشی در هنگام شب انجام شود.

تصویر شماره 11- سوسک گرده خوار سیاه

 

تصویر شماره 12- سوسک گرده خوار بور

 

کک نباتی:

يكي از آفات مهم كلزا كك هاي نباتي مي باشند كه در مرحله ۲ تا ۴ برگي بيشترين خسارت را به مزرعه كلزا وارد مي نمايند و اگر تناوب زراعتي رعايت نگردد در مرحله ۴ برگي حتي تا ۷۰ درصد به مزرعه كلزا خسارت مي زنند و بايد نسبت به كاشت مجدد كلزا اقدام نمود.

برگهاي جوان كلزا در اثر تغذيه كك ها سوراخ و مشبك مي شوند. شكل سوراخ هاي روي برگها گرد و نامنظم است و اطراف آنها از داخل خشكيده و قهوه اي رنگ مي شود اگر حمله كك ها شديدتر شود شود سوراخ هاي كوچك به هم متصل شده و حفره هاي بزرگتري بوجود مي آيد.

در صورتيكه روي جوانه ها ۳ تا ۵ عدد كك وجود داشته باشد ۹۰ درصد جوانه ها ازبين مي رود و اگر از اين تعداد كك كمتر باشد در اثر تغذيه و ايجاد سوراخ در برگها رشد و نمو جوانه ها مختل شده و گياه به كندي مي تواند رشد كند و بعضي مواقع خسارت آفت خيلي شديد بوده و کشاورز مجبور به واكاري و يا تغيير كشت مثل گندم و جو ويا اينكه اقدام به كشت بهاره مي كند.

 

کنترل:

از آنجائيكه آثار بجامانده كلزا از سال گذشته مامن حشره كامل بصورت زمستان گذران است بايد تناوب زراعي رعايت شود بهترين تناوب زراعي كشت غلات ( گندم و جو ) مي باشد.

حذف علفهاي هرز ميزبان مانند ترشك ، ترتيزك وحشي ، تاج خروس ، خردل وحشي در داخل و اطراف مزارع كه باعث كاهش جمعيت آفت مي شود.

شخم و شيار پس از برداشت محصول و همچنين تقويت خاك براي رشد بهتر بوته ها نيز باعث كاهش جمعيت و خسارت آفت مي گردد.

از سموم اكامت۵۰درصد به ميزان ۲ ليتر در هكتار، زولن ۳۵ درصد به ميزان سه ليتر در هكتار و ایمیدیاکلوپرید ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ گرم درصد کیلو بذر در صورت طغیان آفت استفاده شود.

تصویر شماره 13- کک نباتی

شته ها:

از بين شته هاي مختلف ، شته سبز و شته آرد آلود سيب و شته مومي ( شته خوني ) به كلزا خسارت زيادي مي زنند. شته مومي به صورت توده سفيد رنگ در ماههاي فروردين و ارديبهشت زماني كه كلزا در مرحله اواخر رشد رويشي و اوايل رشد زايشي مي باشد به قسمت پائين گل آذين حمله مي كند.

حمله اين آفت در روي شاخه هاي كلزا ايجاد برآمدگي و يا گال هاي مخصوص همراه است. اين حشره شيرة نباتي را مي مكد و قطعات دهاني به شكل خرطوم كه شبيه سرنگ مي باشد داخل گياه فرو مي كند. در قطعات دهاني شته دو سوراخ وجود دارد كه يكي مربوط به كانال بزاقي ، كه حشره ازآن طريق بزاق خودرا وارد نسوج گياه كرده و محتويات آن را حل مي كند. سوراخ دوم مربوط به كانال غذائي است كه از آن طريق شيرة نباتي مخلوط با بزاق تزريق شده و نسوج گياه را به درون حلق مي مكد.

روش های کنترل:

استفاده از آفت کش های سیستمیک نظیر متاسیستوکس (5/1 لیتر در هکتار)، اکاتین (2 لیتر در هکتار)، دیمکرون (5/0 لیتر در هکتار) و پریمور (1 کیلوگرم در هکتار) توصیه می شود. در مزارعی که اطراف آن ها زنبور عسل پرورش داده می شود، بهتر است سم پریمور استفاده گردد. تاکید می شود از همان مراحل اولیه رشد، مزرعه تحت کنترل قرار گرفته شود.

تصویر شماره 14- شته بر روی گیاه کلزا

 

  1. بیماری های مهم کلزا:

بیماری ساق سیاه کلزا :

بیماری ساق سیاه با عامل قارچی Phoma lingam از بیماری های مهم در کلزا می باشد. عامل بیماری پس از برداشت محصول روی بقایای کلزا و گیاهان خانواده کلم به حالت ساپروفیت به زندگی ادامه داده، در شرایط آب و هوایی مرطوب و دمای معتدل روی بقایای گیاه تشکیل اندام باردهی می کند که منبع اصلی پایداری قارچ است. این بیماری همچنین با بذر آلوده منتقل می شود. خسارت زا ترین حالت بیماری ایجاد زخم و شانکر در طوقه گیاه می باشد که موجب ورس گیاه می گردد. این بیماری بر روی برگ به صورت نقاطي به رنگ سبز روشن ديده مي‌شود كه بعدا نازك و چرمي مي‌گردند. اسپورهای تیره رنگ قارچ به خوبی نمایان می شود.

تصویر شماره 15- بیماری ساق سیاه بر روی برگ

تصویر شماره 16- بیماری ساق سیاه بر روی طوقه گیاه

کنترل بیماری:

  1. مزارع آلوده تناوب چهار ساله با گیاهان غیر میزبان مانند غلات داشته باشند.
  2. کشاورزان از بذور ضدعفونی شده و عاری از بیماری استفاده کنند.
  3. از ورود ماشین آلات آلوده به مزرعه خودداری شود.
  4. بهترین روش کنترل بیماری ساق سیاه کلزا استفاده از ارقام مقاوم است.
  5.  برای کنترل شیمیایی ضدعفونی بذور با قارچ کش بنومیل به میزان 5گرم برای هر کیلوگرم بذر و محلول پاشی قبل از ظهور ساقه با همان قارچ کش به نسبت 1.5 کیلوگرم در هکتار توصیه می‌شود.

 

پوسیدگی اسکلروتینایی ساقه کلزا:

این بیماری با عامل قارچی Sclerotina sclerotiorum از بیماری های مهم کلزا در جهان می باشد. این قارچ پلی فاژ بوده و علاوه بر کلزا به بسیاری از گیاهان حمله می کند. با توجه به علایمی که در میزبان ایجاد می شود، این بیماری به نام های مختلف از قبیل بلایت سفید، پوسیدگی سفید، بلایت ساقه، شانکر ساقه یا شانکرکلزا نامیده شده است. اولین علایم بیماری مدتی بعد از شروع گلدهی به صورت لکه های کوچک آبسوخته روی برگ ها تشکیل می شود که به تدریج توسعه یافته و در شرایط مرطوب ریسه های سفید و پنبه ای قارچ روی لکه ها تشکیل می شود.

تصویر شماره 17- علایم بیماری پوسیدگی اسکلروتینایی بر روی برگ کلزا

علایم بر روی ساقه: معمولا در شرایط طبیعی بیشترین آلودگی در ساقه مشاهده می شود. عامل بیماری از طریق دمبرگ به ساقه نفوذ کرده ابتدا روی ساقه به صورت لکه های کشیده آبسوخته مشاهده می شود و سپس لکه دورتا دور ساقه را فرا گرفته و در نهایت گیاه از قسمت بالای آلودگی شروع به پژمرده شدن و خشک شدن می کند.

تصویر شماره 18- علایم بیماری پوسیدگی اسکلروتینایی بر روی ساقه کلزا

علایم بر روی غلاف: بر روی غلاف ها علایم به صورت پوسیدگی سفید و تولید اسکلروت قارچ روی آن ها دیده می شود. در مرحله رسیدن غلاف خمیده می شود و نوک غلاف به سمت خاک نزدیک می شود.

تصویر شماره 19- علایم بیماری پوسیدگی اسکلروتینایی بر روی غلاف کلزا

کنترل :

مبارزه شیمیایی با بیماری در مرحله 20-30 درصد گلدهی و قبل از ریزش گلبرگ ها صورت می گیرد که تعیین زمان سمپاشی باید بر اساس پیش آگهی و در نظر گرفتن شرایط محیطی صورت گیرد. از جمله قارچ کش های مورد استفاده می توان به بنومیل، کاربندازیم، ایپرودیون، تیوفانات متیل، پروسیمیدون، تبوکونازول نام برد.

سوزاندن بقایای گیاهی آلوده، استفاده از بذور عاری از بیماری، شخم زدن، تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان و استفاده از ارقام مقاوم از جمله راهکارهای کنترل زراعی می باشد.

     

12-کوددهی کلزا:

نیتروژن: : عنصر ازت (نیتروژن) گلوگاه رشد گیاه می باشد و برای رشد و تولید بسیار ضروری است. کمبود این عنصر بیش از سایر عناصر عملکرد را در غلات کاهش می دهد. نیتروژن در ساختمان پروتئین، اسیدهای نوکلئیک، کلروفیل و ... بکار می رود . علایم کمبود این عنصر به صورت رشد اولیه ضعیف، رشد سبزینه ای ضعیف، ارغوانی شدن تمامی برگ ها و رگبرگ ها و در کمبود شدید، زرد شدن برگ های پیر و مرگ آن ها می باشد. ساقه ها نازک شده، گلدهی و غنچه دهی کاهش می یابد. کل مزرعه در اثر کمبود نیتروژن ظاهری زرد و رنگ پریده دارد.

تصویر شماره 20- اثر کمبود نیتروژن در مراحل ابتدایی رشد کلزا

 برای برطرف کردن نیاز نیتروژنی گیاه و همچنین افزایش رشد رویشی و زایشی کلزا از کود دکتربایو N در مراحل بذرمال و دانه رست استفاده شود. می توانید در زمان استفاده از کود دکتربایو N, مصرف کود شیمیایی را به نصف کاهش دهید.  به دلیل پویایی کود شیمیایی نیتروژنه ، مصرف یکباره آن قبل از کشت در هیچ شرایطی توصیه نمی شود،کودهای نیتروژنه باید حداقل در طی سه مرحله ی پایه خروج گیاه از روزت (ساقه دهی) و شروع گلدهی (تشکیل غنچه های گل) بکار برده شوند. اگر کاربرد کودهای نیتروژنه در یک مرحله مد نظر باشد بهتر است در بهار و هنگام خروج گیاه از روزت (ساقه دهی) مورد استفاده قرار گیر. تنظیم و تطبیق برنامه کودپاشی نیتروژن (سرک) بر اساس مراحل رشد کلزا، آزمون خاک، شرایط آب و هوایی منطقه، نوع کشت و میزان عملکرد مورد انتظار متفاوت است. کود نیتروژنه مورد نیاز در کلزا برای دستیابی به عملکرد مطلوب از 50 تا 240 کیلوگرم نیتروژن در هکتار، متفاوت است.

 

فسفر: از آن جایی که کلزا نیاز بالایی به فسفر دارد، رشد گیاه در خاک های با فسفر کم ضعیف است. در خاک های آهکی، فسفر با آهک تشکیل ترکیبات نامحلولی می دهد که برای گیاه قابل استفاده نیست. کمبود فسفر سبب ضعیف شدن ریشه و قسمت هوایی گیاه می شود. ساقه هایی با انشعابات کم و برگ های باریک از علایم کمبود فسفر است و رنگ سبز مایل به آبی با لکه های ارغوانی از علایم ظاهری این کمبود می باشد، همچنین در شرایط کمبود فسفر برگ ها به ویژه در حاشیه ها و نوک برگ بنفش می شود. البته در مناطق سرد در زمستان نیز سرما می تواند باعث ارغوانی شدن برگ ها گردد.

تصویر شماره 21- علایم کمبود فسفر در برگ کلزا

کلزا در مراحل اولیه رشد به سرعت این عنصر را جذب کرده و تا هشت هفته این جذب ادامه دارد. بنابراین بهترین زمان استفاده از کود فسفره همزمان با کاشت است. با بذرمال کردن بذور کلزا با کود دکتر بایو P میتوانید بخش اعظم نیاز کودی فسفر را تامین کنید. همچنین در مرحله دانه رست می توانید نیاز فسفره گیاه را با کود دکتر بایو P در آب آبیاری برطرف نمایید. با توجه به آزمون خاک و پتانسیل تولید میزان مصرف کود فسفره بین 50 الی 200 کیلو در هکتار متغییر می باشد.

 

پتاسیم: پتاسیم سبب استحکام گیاه کلزا می شود و تحمل آن را نسبت به بیماری ها، سرما و خشکی افزایش می دهد و تولید نشاسته، کربوهیدرات ها و روغن دانه کلزا را بهبود می بخشد. کمبود پتاسیم ضمن کاهش رشد گیاه، سبب کاهش عکس العمل گیاه به کودهای نیتروژنه و فسفاته می شود. در اثر کمبود شدید حاشیه برگ ها زرد شده و ممکن است به طور کامل از بین برود. همچنین کمبود پتاسیم سبب عدم تبدیل گل های انتهایی به غلاف و کاهش تعداد غلاف بر روی ساقه می شود و غلاف های تشکیل شده نیز در مقایسه با شرایط بهینه کوچکتر می شوند.

تصویر شماره 22- علایم کمبود پتاسیم در برگ گیاه کلزا

بهترین زمان مصرف کود پتاسیم برای کلزا قبل از کشت به صورت پایه می باشد. کود سولفات پتاسیم در زراعت کلزا برای رفع کمبود پتاسیم استفاده می شود. میزان مصرف کود پتاسیمی بسته به شرایط آب و هوایی، آزمون خاک و ... بین 10 تا 260 کیلوگرم در هکتار متفاوت می باشد.

جدول شماره 1- تقویم کوددهی کلزا منطبق بر مراحل فنولوژیکی گیاه کلزا

  • در کشت دیم که امکان آبیاری وجود ندارد، کودها روی سطح خاک پاشیده شوند.
  • توصیه های کودی بر اساس آزمون خاک صورت گیرد.

جدول شماره 2- میزان مصرف کودهای زیستی دکتر بایو برای زراعت کلزا